Een portret van het analoge hart van Utrecht

Als ik aanbel doet ze snel de deur open, zoals altijd eigenlijk. Ik word onthaald met een grote glimlach en een vrolijke “Kom binnen Eza”. Voor ik mijn jas uit kan doen vraagt ze of ze hem aan kan nemen. De thee wordt gezet en ik ga zitten. 

Louke in de winkel

Louke in de winkel

Louke Martens is eigenaresse van Foto De Zavel aan de Lange Jufferstraat in Utrecht. Haar man, Wil Hendriks, begon dit kleine, ouderwets aandoende winkeltje in 1983, aan de Biltstraat. Zij runt de winkel na zijn overlijden alleen.
Je zou kunnen zeggen dat dit het analoge hart van Utrecht is.

Het zaakje is maar drie dagen per week open. In de etalage staan oude camera’s, niet zoveel als normaal, want ze is net aan het balansen. Bij de balie staan de filmrolletjes. Allemaal professionele kwaliteit films. Door de winkel verspreid staan kratten. Kratten vol met nog meer camera’s. Ben je op zoek naar iets speciaals, dan liggen hier de pareltjes. In de deur zit een brievenbus. Van zondag tot en met woensdag kunnen hier filmrolletjes in worden gegooid, deze zijn dan zaterdag klaar. Daarnaast kunnen tijdens de openingsuren op donderdag, vrijdag en zaterdag films worden ingeleverd. Deze zijn dan de week erna op donderdag klaar. Valt de winkel je niet op, dan zie je hem ook niet. Zie je hem wel en stap je over de drempel, dan ben je verkocht. 

Hoe is de winkel ontstaan?
“Mijn man en ik studeerden hier en we reisden veel. We moesten een half jaar werken en konden dan een half jaar reizen. Wil ging toen bij een keten, van Rob Strik, werken, als ambulant filiaalhouder. Hij werkte dan weer in Eindhoven, dan weer in Tiel en dan kon hij weer elders in het land aan de slag voor mensen die bijvoorbeeld op vakantie gingen. Hierdoor kende hij heel veel mensen uit het vak. Eén van die collega’s die ook bij die keten werkte, begon een zelfstandig winkeltje. En dat ging niet want hij werkte daarnaast nog in het Rob Strik filiaal. Toen heeft Wil, voor niets, die winkel over kunnen nemen. Dat was in de Biltstraat.

Het was een heel klein slooppandje. Hij studeerde geschiedenis en zat daar met zijn boeken. In het begin verkochten ze daar alleen radio’s en Wil heeft dat omgezet naar camera’s. Daar is hij toen een handeltje in occasions begonnen. Dat is uitgegroeid. Een beetje een uit de hand gelopen hobby. Hij heeft dit heel fanatiek gedaan. Ging bijvoorbeeld naar veel beurzen toe, in Parijs en in München. Daarnaast deden we in die tijd heel veel fotowerk. We ontwikkelden toen ook al niet meer zelf, alleen onze eigen dingen. Alleen de hoeveelheid die nog naar het lab ging was groot.”

de winkel

de winkel aan de Lange Jufferstraat

Toen kwam digitaal
“We zijn verhuisd van de Biltstraat naar de Lange Jufferstraat en we hebben ons vanaf dat moment meer gericht op de nostalgische kant van de analoge fotografie. En dat is nu nog steeds. Ik kan namelijk wel digitale opdrachten  aannemen en ik fotografeer voor studentenverenigingen en begeleid studentenverenigingscommissies ook digitaal. Het kan allemaal digitaal, maar onze uitstraling en onze liefde ligt nog steeds bij analoog.”

Is het besluit om op de nostalgische kant te focussen de redding van deze winkel geweest?
“Er zijn altijd mensen geweest, die daar mee bezig waren. Er zijn bijvoorbeeld een aantal kunstacademies waar je verplicht het eerste jaar analoog moet fotograferen. Om überhaupt de zaak in de vingers te krijgen.

In het begin van het digitale tijdperk had je hobbyisten die het beide deden, analoog en digitaal fotograferen. Tegenwoordig komen daar weer de mensen bij die analoge fotografie nù oppakken, zoals jij. Deze mensen zijn allemaal opgegroeid in het digitale tijdperk en die beginnen het juist nu weer leuk te vinden. Analoog is toch een heel andere soort fotografie, de werkwijze is heel erg anders en je krijgt veel meer inzicht in het fotograferen. Digitaal heeft andere kwaliteiten.”

de etalage

de etalage

Ik zet mijn recorder stop als ze het vraagt, want de thee is klaar. Ik heb nog steeds hetzelfde gevoel als de eerste keer dat ik in de winkel kwam. Vriendelijk, gastvrij en enthousiast. Louke is zeer enthousiast. Ze kan en wil je van alles vertellen over verschillende soorten camera’s en verschillende soorten film, dit doet ze dan ook. 

Wat vind je het leuke aan het hebben van deze fotozaak ?
“Het is een continuïteit. Het steeds ontdekken van toch weer nieuwe materialen. En ook dat je merkt dat mensen er weer enthousiast over raken. De mensen zijn er heel bewust mee bezig, ook met rare dingen. Bijvoorbeeld, het in de afwasmachine stoppen van film. Dat vind ik leuk. Als ik hier alleen zou zitten tussen deze spullen, dan ging mijn hobby daar onder lijden.
Het betekent voor mij ook dat ik bezig ben met de spulletjes van mijn man. Dat maakt het aan de ene kant heel zwaar, maar ook heel erg plezierig. Hij was de man van de occasions, ik was de fotograaf. De lol die hij hierin had, slaat op mij ook een beetje over. Het heeft hierdoor ook wel een grote emotionele waarde.”

Ze pakt een oude Practica uit een doos en vervolgens vertelt ze een anekdote over klanten die keken hoe ver ze konden gaan met deze stevige Oost-Europese camera’s. In werkbanken draaien en in de wasmachine stoppen waren enkele experimenten die op de camera’s werden uitgevoerd. Dat vindt ze leuke dingen om te horen. 

Camera's uit de vele kratten die ze net aan het uitzoeken is

Camera’s uit de vele kratten die ze net aan het uitzoeken is

Hoe zie je de toekomst van de analoge fotografie?
“Ik denk dat het zelfs nog wat zal opleven. Jullie Lomo-mensen, de jonge honden zeg maar, zien nu de lol van het analoog fotograferen. De excentrieke waarde en de rust van het fotograferen en het gebruik maken van de verschillende materialen. Maar ik denk dat veel van die mensen het niet lang blijven doen, want op een gegeven moment ben je uit geëxperimenteerd. Er zullen altijd hobbyisten overblijven die de kwaliteit van de film weten te waarderen. Dat zal blijven, dat bleef ook toen digitaal ‘gehypet’ werd. Dat mechanisme zal ‘steady’ blijven. Het enige is dat er genoeg vraag naar film moet zijn, want dan blijven ze ze maken. Maar vooralsnog is dat  geen probleem en dat hebben we vooral te danken aan het buitenland (Frankrijk, Amerika) waar de films nog worden gemaakt.”

“Het is voor mij heel lastig dat jullie (Lomografen) ook wel verlopen film, of juist liever, verlopen film willen hebben. Wij moeten dan concurreren tegen goedkopere films, want ik mag/kan dat niet verkopen. Het enige dat ik er tegen zou kunnen doen is ook op internet gaan, maar dat wil ik niet. Dat is niet mijn afdeling en dat past ook helemaal niet bij de winkel.”

Zijn er concurrenten in Utrecht?
“Dat zijn meer collega’s dan concurrenten. Dat is het leuke. Ik werk samen met Fotowereld. Zij zijn voornamelijk gefocust op digitaal maar hebben ook een afdeling voor Lomography. Ik verkoop tegenwoordig geen Lomofilm meer, maar zij wel. Als mensen daar om vragen stuur ik ze daar heen en andersom werkt dit hetzelfde.”

De Hema vindt ze wel wat minder. Zeker omdat zij alles aanbiedt wat de Hema ook heeft. En ik moet haar daarin gelijk geven. Zij gaat met zoveel meer liefde en zorgvuldigheid om met de rolletjes en foto’s dat ik never nooit meer iets bij de Hema in wil leveren. Want wat Louke doet is je het gevoel geven dat je bestaat. Ze kent al haar klanten, weet ook wat ze fotograferen en zorgt dat de rolletjes netjes ontwikkeld worden en terugkomen bij de eigenaar. Dat is fijn. 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Over mijn laatste vraag moet ze lang nadenken. Het is een te ruime vraag. Ik maak foto’s van de winkel terwijl zij verder vertelt en dingen aan mij vraagt. En dan weet ze het antwoord opeens. 

Heb je nog een tip?
“Probeer ook eens om op middenformaat of grootformaat film te schieten, 120mm bijvoorbeeld. Doordat je op groter beeld schiet, zie je meer details en zijn de foto’s dus ook nauwkeuriger. Dat vind ik erg mooi.”

Elk bezoekje aan De Zavel is plezierig. Dit is ook een onderdeel van de analoge fotografie waar ik gelukkig van word. En dit komt allemaal door Louke. Bedankt daarvoor Louke!

Denk je na dit verhaal: ik wil ook wel eens naar die winkel, dan is dit het adres.

Fotozaak de Zavel
Lange Jufferstraat 48
3512 EE Utrecht
www.dezavel.nl
info@dezavel.nl

De winkel is geopend op:
Donderdag 16-21 uur
Vrijdag        16-19 uur
Zaterdag     10-17 uur 

Verder op afspraak: 030-2321137

Op de Lomography site schreef Marije ook een bericht over dit winkeltje. Dat is hier te lezen. 

Hebben jullie nog vragen aan mij over Louke, over analoge fotografie of gewoon over mijn blog of zelfs tips, reageer vooral. En zeg ook vooral wat je vindt in de reacties hieronder. 

Advertenties