Mijn eigen DoKa.. Dat kan toch helemaal niet?

Een eigen Doka ruimte en mijn eigen foto’s ontwikkelen. Kan dat? Een onderzoekje in de wereld van zelf foto’s ontwikkelen. 

Voor het ontwikkelen van rolletjes maak ik gebruik van twee winkels. De Hema en Fotozaak de Zavel.  Beide maken gebruik van hetzelfde laboratorium waar ze de foto’s naar toe sturen, het enige verschil is de prijs die ze vragen. (hoe het ontwikkelen gaat in dit soort labs klik hier) Hoewel de manier van werken verschilt ook nogal: bij de Hema gaat nogal vaak wat fout. Òf het duurt opeens dagen langer òf de mevrouw achter de kassa begrijpt niet waar ze mee bezig is.
Fotozaak de Zavel is dan mijn redding. Jammergenoeg is dit lieve zaakje maar drie keer per week geopend is. Donderdag van 4 tot 9, vrijdag van 4 tot 7 en zaterdag van 10 tot 5. Niet heel uitgebreid, maar te begrijpen want Louke Mertens, de eigenaresse, draait de zaak alleen sinds haar man is overleden.

Ontwikkelen is duur en afdrukken  helemaal. Er zijn er twee opties om dit dure probleem op te lossen. Het eerste is om de negatieven te gaan scannen. Goed idee, alleen snap ik nog weinig van alle specificaties die op internet te vinden zijn over scanners. Toch moet dit gaan lukken, ooit. De andere optie is het zelf ontwikkelen van de foto’s in een DoKa (donkere kamer). Dit is voor zwart-wit foto’s het voordeligst.

Ooit toen ik nog een klein meisje was heb ik in een donkere kamer gewerkt. Ik was lid van de knutselclub ‘De jonge onderzoekers Groningen (JOG)’ waar je op allerlei afdelingen dingen kon maken. Zo ook foto’s. Ik heb een keer een foto van mijn eigen hand ontwikkeld. Reuze interessant was het, maar ik snapte er weinig van. Daarna heb ik er nooit meer iets gedaan en toen ik al bijna te oud (12) was voor de club verdween ook de donkere kamer. 

Wat is een DoKa?
Een DoKa is zoals je waarschijnlijk wel weet, precies wat het zegt dat het is. Een kamer die donker is. Hierin ontwikkel je foto’s totdat de chemicaliën die er op zitten niet meer lichtgevoelig zijn. Het is een ingewikkeld proces en de materie is nog ingewikkelder. Althans dat denk ik. Toch zou ik wel eens willen weten of ik dit thuis ook zou kunnen doen.

Om te beginnen is mijn kamer niet groot genoeg voor de baden waarin ik de foto’s  kan afspoelen, kan laten drogen, kan vergroten. Ik heb geen geld voor de dure lampen, ventilator, het papier en de bakken enzovoort. Toch schijnt er een manier te zijn waardoor het proces niet zo moeilijk is als ik denk en, (op den duur) goedkoper is dan het ontwikkelen bij een foto winkel. Daar wil ik dus meer van af weten!

Fotomuseum Rotterdam had een tentoonstelling met een interactieve Donkere Kamer

Fotomuseum Rotterdam had een tentoonstelling met een interactieve Donkere Kamer

Na uren lang rondstruinen op internet, wat ik sowieso al doe voor dit blog, en verschrikkelijk veel super ingewikkelde sites verder stuitte ik op deze site. 
Hier staat zeer uitgebreid wat je moet weten en hebben om je eigen foto’s te ontwikkelen. Je hebt geen héle donkere ruimte nodig en het is niet eens heel moeilijk! Ik zal in een sneltreinvaart het proberen uit te leggen. Hier heb ik dus alle info van gejat! (plagiaat!) De auteursrechten zijn allemaal van Harald Edens. Wil je meer weten of een betere uitleg, check die site!

Als je geen zin hebt in technisch geneuzel kun je beter hier stoppen. 

Benodigdheden voor de ‘Handinversie’. ‘De beste om mee te beginnen’.

  • handinversietank met filmspiralen (de film wordt op deze spiralen gewikkeld)
  • donkere kamer (niet zozeer een echte doka! Een donkere bezemkast voldoet prima)
  • ontwikkelkit
  • een maatbeker van 1 liter
  • een maatbeker van 100 milliliter
  • vier plastic flessen van 600 ml
  • thermometer die tot boven de 38oC kan meten, bij voorkeur met een nauwkeurigheid van 0.1oC
  • vlakke gootsteen met afsluitdop, en heet en koud water

Al deze producten zijn te verkrijgen op Ebay of bij professionele fotozaken.

Bij het ontwikkelen van foto’s wordt er gesproken over een C41 of een E6 proces. C41 zijn de chemicaliën die worden gebruikt voor de ‘normale’ negatieffilm. E6 wordt gebruikt voor de Diafilm. (je weet wel van die dia’s van opa met vakantie kiekjes). Voor zwart-wit worden weer andere chemicaliën gebruikt. 

 Ik weet hier verder ook vrij weinig van af, neem maar aan dat ik het heb over C41 (kleur negatief) en dat het toepasbaar is op deze manier van ontwikkelen. 

Tank
Het is als eerste de bedoeling om de film in de handiversietank te stoppen. Eerst de gehele film uit het kokertje halen. Dit doe je door de film op de spiralen te draaien. En dit alles in je donkere kamer. Want komt er licht bij je film, dan is je film verpest. Ook bij het sluiten van de tank is het dus van belang dat er geen licht lekt en dat alle onderdelen op de juiste plaats in de tank zijn.

Chemicalien mengen
C41 bestaat uit ontwikkelaar, fixeer en stabilisator. De ontwikkelaar en de fixeer bestaan uit twee onderdelen die je moet mengen samen met gedestilleerd water. Vandaar de maatbekers. Hoe dit alles moet zal staan in de handleiding van de ontwikkelkit.

Ontwikkelbad
Na het mengen van de chemicaliën is de ontwikkelaar ongeveer 20 graden. Vul de gootsteen met water van ongeveer 42/45 graden Celsius.  Dit doe je zodat als het water afkoelt en de baden(de verschillende chemicaliën) opwarmen het na een tijdje allemaal 38 graden is. De vloeistoffen dienen ongeveer een half uur in de voorraadflessen in het water te staan.

Voorbereiden van ontwikkelproces
Zet de tank met je film in het water zodat deze ook op temperatuur kan komen. Zorg er vervolgens voor dat je een lijst met ontwikkeltijden maakt. Hierdoor hoef je daar niet over na te denken tijdens het ontwikkelen. Zorg er ook voor dat alles in de goede volgorde staat. Op een ontwikkeltijd lijst staat precies hoelang welke chemicaliën in de tank moeten zitten wanneer je dus weer moet afspoelen enz. (zie site voor meer info) Zorg dat je tussen elke twee baden de tank goed afspoelt met kraanwater. Hierdoor voorkom je verontreiniging.

Het ontwikkelen
Wacht op het moment dat je volgens de ontwikkeltijdlijst moet beginnen met de ontwikkelvloeistof. Haal de tank uit het water, open de afsluitkap (niet het deksel!). Vervolgens tank schudden en op aanrecht stoten.

Elke 15 tot 20 seconden moet je de tank even omkeren zodat de oplossing homogeen blijft. Dit blijven doen anders mislukt alles. Temperatuur van het bad blijven controleren.
Als de tijd bijna voorbij is, hou dan de maatbeker gereed. Giet de ontwikkelaar in de maatbeker en ga dan spoelen met kraanwater (tank vol laten lopen en leeggieten).Vijf keer is ongeveer voldoende.
Warmwaterbad (lees de gootsteen) weer op temperatuur maken. Daarna is het tijd voor het tweede bad. Het zelfde als bij het eerste. Inclusief omwentelen.
Na het bleekfixeer kun je de tank openen om de resten goed te verwijderen. Zorg er vervolgens voor dat je de stabilisator niet meer langer dan een minuut toevoegt en dat de film niet met andere vloeistoffen in contact komt.

Drogen
Na de tank kun je de foto’s op de negatieven al best goed zien. Ze zijn alleen nog drijfnat. Een waslijn met een wasknijper boven en onder is prima. Nadat de negatieven droog zijn moet je ze meteen in stroken knippen en netjes opbergen. Hierna kun je de negatieven scannen.

Voor meer tips en een uitgebreidere (veiligheids) uitleg verwijs ik je door naar de site.

Het blijkt dus helemaal niet zo moeilijk te zijn om foto’s thuis te ontwikkelen. Dit zou ik zelf best wel kunnen. Het geeft alleen niet echt het gevoel van een DoKa. Maar het kan dus wel degelijk. Bij een doka werk je veel groter. Ben je toch benieuwd hoe dit werkt en wil je het een keertje proberen. Dit kan bij het UCK in Utrecht.

Vrijdag heb ik een interview met Elisabeth Möller. Zij studeerde een jaar fotografie aan een Volkshogeschool in Noorwegen en ontwikkelde daar haar eigen foto’s.
Reageer vooral op mijn blogs. Ik ben erg benieuwd wat jullie er van vinden!

Advertenties